Eigenlijk oneigenlijk
Eigenlijk oneigenlijk
Decennia geleden kwam ik het woord oneigenlijk het eerst tegen. Het kreeg toen de betekenis van gebruik van een wet of andere overheidsregeling op een heel andere manier dan bedoeld door die overheid. De wet- of regelgever vond het schandalig dat zijn mooie bedoelingen verkeerd werden gebruikt. In overheidskringen werd dan van oneigenlijk gebruik van de wet of regel gesproken. Het was vaak eigenlijk onduidelijk wat er met oneigenlijk bedoeld werd. Ik heb jonge ambtenaren gekend die trots waren dat ze het woord kenden en konden gebruiken, vaak eigenlijk niet helemaal correct, oneigenlijk dus.
Zo was er eens een regeling waardoor bij uitvoer van suiker de accijns terug werd betaald, terwijl bij invoer van suiker gemengd met cacao geen accijns werd geheven. Een gewiekste ondernemer profiteerde daarvan door rijnaken vol suiker uit te voeren. Daarna liet hij er in een vrijhandelsgebied wat cacao aan toevoegen. De gemengde suiker voerde hij weer in om die voor een zacht prijsje te verkopen aan chocoladefabrikanten. Elke keer dat een schip met suiker de grens overvoer maakte hij met zijn vrouw en vrienden een fles champagne open. “Jongens, daar krijgen we weer een mooie zak geld binnen”. De belastingdienst wist ervan, maar ambtelijke molens malen langzaam. Dit was een zoete manier om de wet op een oneigenlijke manier te gebruiken.
Nu is oneigenlijk geleidelijk veranderd in iets nog vagers, maar wel iets ongunstigs. Je hebt van die vreemde betekenisverschuivingen waar een kritische lezer eigenlijk niet zo gelukkig mee is. Denk eens aan verhouden, ook een woord met een eigenlijk vreemde betekenisverschuiving. Voor mij is de verhouding van een pond tot een kilo nog steeds een op twee. Als je het woord in een gesprek hoort gebruiken is het meestal iets vaags, etherisch zal ik maar zeggen. Bijna zoiets als de ziel. Maar daar is in elk geval het gewicht van vastgesteld. Op twee gram, volgens de literatuur.
Vergelijken is ook zoiets. Appels en peren mag je niet vergelijken volgens de volkswijsheid. Waarom niet eigenlijk? Appels zijn meestal zuurder en maken meer geluidjes als je er in bijt, door kleine luchtkamertjes die opengebroken worden. Peren worden eerder buikziek. Dat zijn zinvolle vergelijkingen waarmee een man of vrouw die onbekend is met fruiteigenschappen iets kan doen. Tegenwoordig heeft vergelijken veelal de betekenis gekregen van gelijk zijn aan. In de oude betekenis mocht je Mein Kampf nog wel vergelijken met de Bijbel. Dan kreeg de Bijbel meestal een gunstige beoordeling. Nu mag zo’n vergelijking niet meer. Je mag ze niet aan elkaar gelijk stellen. Wat mag je dan nog vergelijken in de oude betekenis? Ja, eigenlijk moet je overal oppassen met een vergelijking. Eigenlijk is elke vergelijking mogelijk ongewenst door al wie aan een van de vergelijkingsobjecten de voorkeur geeft. Eigenlijk is elke vergelijking oneigenlijk zouden liefhebbers van oneigenlijk stellig moeten zeggen.
Technici werden vroeger enigszins negatief beoordeeld door ieder die genoeg geld had om zich aan minder productieve bezigheden te wijden. Techneuten werden die technici neerbuigend genoemd. Tegenwoordig is het bijna een geuzennaam geworden: techneut. Welke techneut weet nog dat techneut een negatieve betekenis heeft? Zoiets als een geborneerde man die mogelijk iets met schroefjes en spijkers kan, maar die geen oog heeft voor de hogere waarden van het leven. Wat die hogere waarden dan ook eigenlijk mogen zijn.
Nero M. Zwart
Oosterbeek, in de verheven maand van 2017
Reacties
Een reactie posten