Toekomst en vicieuze complementariteit

 

Onze toekomst, dure tasjes en vicieuze complementariteit

Veel mensen zijn bang dat er over een paar decennia te weinig werk overblijft om iedereen een baan te bezorgen. Begrijpelijk, gezien de robotisering van werk. Maar de verzorging van zieken en ouden van dagen is een van de sterkst groeiende bedrijfstakken. Die leent zich niet voor volledige robotisering.

In elk tijdperk zullen we moeten eten. De eerste stap in de voedselvoorziening wordt gezet door de landbouw. De boeren en tuinders maken nu nog circa drie procent uit van de beroepsbevolking. Na hun werk moeten de etenswaren ook nog klaar gemaakt worden voor de verkoop en verspreid worden. Pas daarna kunnen we het eten ook in onze mond stoppen.

Naast eten, wonen en verwarmen willen we ook nog een goede medische verzorging krijgen. Dat laatste kost nu al meer dan 10% van ons nationale inkomen. De nadruk wordt veelal gelegd op de steeds maar stijgende kosten van de medische zorg. Maar denk eens aan het inkomen dat in die zorg wordt verdiend. Elke poging om de kosten te drukken betekent tevens een neerwaartse druk op het nationale inkomen. Zorg is inkomen!

De echte groei lijkt wel in spelletjes te zitten. Tencent is een nieuwe, miljarden dollars rijke, Chinese maker van computerspellen. Prosus dankt zijn hoge plaats op de Amsterdamse beurs aan een belang van tien procent in Tencent. Het lijkt wel of onze toekomst bestaat uit spelletjes maken en spelen. Voetbal en tennis horen daar overigens ook bij. Voetbal werd mij kort geleden beschreven als een heen en weer rennen van 22 miljonairs, waar tienduizenden armelui zich mee vermaken.

Mogelijk moeten we deze spelen en hun betekenis vergelijken met de perioden van rust in zogenaamd primitieve samenlevingen. In het stenen tijdperk werd waarschijnlijk ook niet meer dan drie uur per dag besteed aan het verkrijgen van voedsel.

Wat alle angst voor werkloosheid en gebrek aan banen weg kan nemen is het verschijnsel van vicieuze complementariteit. Mensen verrichten veel werk om het werk van anderen teniet te doen. Politie werkt om misdadigers te vangen en vandalen tegen te houden. Meer vandalisme betekent meer politiewerk en een hoger nationaal inkomen. Gemeenten nemen steeds meer advocaten en andere deskundigen in dienst om geld te halen van het rijk. Het rijk, daartegenover, heeft meer deskundige ambtenaren nodig om aan de gemeentelijke eisen tegemoet te komen of ze af te wijzen. Allemaal nationaal inkomen.

Mooi zie je dit verschijnsel ook bij de gezondheidszorg in de USA. Volledig gejuridiseerd en mede daardoor erg duur. Een bevriende scheepsarts vertelde me, dat bij aankomst van zijn cruise schip in New York de advocaten in de rij stonden om processen te kunnen voeren voor passagiers die behandeld waren door de scheepsarts. De patiënten werden dan ook door de scheepsarts haast meer als potentiële tegenpartij gezien dan als patiënt. Niet goed voor de gezondheidszorg, wel voor het nationale inkomen. Dankzij vicieuze complementariteit.

Advocaten maken zich ook in ons land geen zorgen over hun beroep. Zolang er een andere advocaat bezig is kun jij ook aan de slag. Dat weten ze. Goed voor het nationale inkomen. Hoe moet je kijken naar de drang om steeds meer te leren, ons leven lang? Gelijke kansen om beter te worden dan anderen. Voor veel kinderen is de school een ramp.

Vicieuze complementariteit heeft ons hele maatschappelijke leven doordesemd. En dat niet alleen op overheidsniveau. Denk eens even aan snoepfabricage en het werk van tandartsen, roken en kankerbestrijding. Reclame. Voor geld werken van moeders en groei van crèches. Motorisering van de samenleving, per auto naar het werk in plaats van per fiets. Het gebrek aan lichaamsbeweging wordt gecompenseerd door oefeningen op sportscholen. (Kunnen we nog terug naar de jaren tachtig?) Training van sportmensen om beter te zijn dan anderen. Kopen van dure tasjes, grote auto’s en andere luxe zaken om rijkdom te tonen. Niet voor niets is LVMH (Louis Vuitton Moet Hennesy) nu het waardevolste beursgenoteerde bedrijf van Europa (FD van 24-01-2021). Tasjes en computerspelletjes zijn de belangrijkste zaken in ons westerse leven geworden. Dit naast voetbal, televisie en filmpjes. Dat is wel iets om als toeschouwer even bij stil te staan. Is economische groei nog steeds belangrijk?

Vicieuze complementariteit is ook een volgtijdelijk verschijnsel. En dan hoeven we niet alleen naar de oorlogen te kijken, de bombardementen en de wederopbouw daarna. Zie ook de waterstaatkundige ingrepen om riviertjes recht te trekken om de afwatering te verbeteren. Die zijn veelal gevolgd door het herstel van het meanderen om het water beter vast te houden. Ruilverkaveling na de tweede wereldoorlog ging gepaard met grootscheepse afbraak van houtwallen. Later weer gevolgd door reconstructie van veel van die houtwallen. Inpoldering werd op een aantal plaatsen gevolgd door prijsgeven van land aan de zee. Dat laatste zal stellig weer ongedaan worden gemaakt als de behoefte aan meer voedsel voor de wereldbevolking de vraag naar en de prijzen van eten verhoogt.

Wij mensen blijven maar voortploeteren. Hoe meer we produceren van spullen en diensten die niet nodig zijn voor ons voortbestaan, hoe meer depressies en zelfmoorden. In een arme agrarische samenleving is er geen tijd en energie voor depressies. Psychiaters en psychologen hebben het er nu maar druk mee. Alles voor de economische groei en onze toekomst.

januari 2021

P.S.

Vicieuze complementariteit vind je terug in het hele leven op aarde. Denk aan steeds beter geworden waarnemingsvermogen en jachtkunst van roofdieren en de mimicri en het vluchtvermogen van prooidieren. Ook virussen weten zich voortdurend aan te passen. En wij, menselijke prooien, maar zoeken naar nieuwe vaccins om ons te verweren. Vicieuze complementariteit, kenmerk van het leven op aarde.