Deugen mensen?

 

Mensen deugen meestal min of meer

De meeste mensen deugen volgens een oud-Ombudsman en een bekende schrijver (Brenninkmeyer en Bregman). Een mooi uitgangspunt om naar de samenleving te kijken.

Ik herinner me een winkel in Suriname, waar je je tas moest inleveren voordat je naar binnen mocht. Ik vroeg aan het meisje dat op die spullen paste of het vertrouwd was. “Ja, meneer, maakt u zich daar geen zorgen over.” Ik keek haar aan en zag dat deze Hindoestaanse jonge vrouw tot de bodem van haar persoonlijkheid eerlijk was. Noch ervoor noch erna heb ik iemand ontmoet die eerlijker was. Daar ben ik zeker van.

Helaas deugen wij allen meestal niet helemaal. Wie kent niet iemand die de verzekeraar van zijn bagage heeft opgelicht door valselijk te beweren dat hij een horloge of een ander waardevol voorwerp op reis was kwijtgeraakt. Helaas staan daartegenover verzekeringsmaatschappijen die na de dood van een verzekerde nog onverschuldigde premies proberen te innen. Volgens een vooraanstaande verzekeringsman gebeurde dat veel en met opzet. Van een andere verzekeraar hoorde ik dat hij geregeld collega’s moest bellen om uitbetaling van duidelijke en ernstige schade niet langer uit te stellen. Als collega kon je nog wel eens iets bereiken. Wie in deze wereld is de bedrieger, wie de bedrogene?

Meestal gaat het nog wel met ons gedrag, zolang we geen macht over anderen hebben. Slaven hebben het moeilijk gehad in alle tijden. Kinderen van arme mensen soms ook, vooral als ze door overheid en kerk van de familie werden afgepakt en naar een kostschool of naar Australië werden gestuurd. Ierse kinderen, Aborigenes en Indianen kunnen daarvan meepraten.

Het leed dat belasting heet is niet te overzien en krijgt veel aandacht in verband met de toeslagenaffaire. Ambtenaren in de belastingdienst worden opgezadeld met de taak om te grijpen wat binnen te halen valt. Omgekeerd zijn de meeste belastingplichtigen erop uit om hun inkomen zoveel mogelijk zelf te houden. Zwart werken en verdienen van een deel van het inkomen wordt normaal en verstandig gevonden. Ondernemingen krijgen veel kritiek als ze belasting ontwijken, maar proberen iets van hun winst over te houden voor de leiding en de aandeelhouders 

Zelfs de in ons land zo geroemde Nederlandse gezondheidszorg laat geregeld steekjes vallen. Helaas kunnen heel wat patiënten daarover meepraten. In een boekje Ziek zijn met een grimlachje komen enige treurniswekkende geschiedenissen aan bod. Heel wat mensen willen die verhalen liever niet geloven. Anderen, uit deze wereld zelf, herkennen de werkelijkheid. Zo denk ik aan een vrouw die aan het doorliggen was, wat door een zaalgenote werd ontdekt. Het kostte moeite om de verpleging iets te laten doen.

Toch moet je mensen enigszins vertrouwen, ook de ministers en staatssecretarissen. Anders kunnen ze niets doen. Hetzelfde geldt voor de directies van ondernemingen. Vertrouwen is de basis van een samenleving. Maar geen vertrouwen zonder controle. De Rekenkamer is het instituut bij uitstek dat het maatschappelijke wantrouwen vertegenwoordigt. Vertrouwen en wantrouwen moeten in evenwicht zijn. Touwtjes door de brievenbus passen alleen in een samenleving waar diefstal geen winst op kan leveren.

Wij allen deugen meestal enigszins. Maar we hebben er recht op gecontroleerd te worden, zodat anderen ook weten dat alles klopte. Ik deugde, jij deugde, wij allen deugen meestal.

Nero Zwart, juni 2021