Nederland en Trias Politica

 

Nederland en Trias Politica

De Franse schrijver Montesquieu had terecht het nodige wantrouwen tegenover mensen die macht hebben. Vandaar de eis van scheiding der machten, later Trias Politica genoemd. Helaas hebben ook Nederlandse overheden hun menselijke tekort getoond. Niet alleen in het verleden met de koloniale wantoestanden en het accepteren van slavernij. Ook recentelijk weer in Afghanistan.

We noemen slechts even J.P. Coen, de schandalige houding tegenover de KNIL-mensen die een ingrijpen van de kantonrechter nodig maakte om te voorkomen dat ze allemaal vermoord werden, Srebrenica, waar de overheid zo tekort schoot en waar ook nog te weinig helpers werden meegenomen, nu weer te laat en te bureaucratisch evacueren van waarschijnlijke slachtoffers van de Taliban uit Afghanistan. Ook binnenslands een lakse houding tegenover  de aardbevingsslachtoffers in Groningen, tegenover de getoonde schade aan huizen langs een kanaal, de slachtoffers in de toeslagen-affaire, enz.

De minister-president kan zich niet alles herinneren, de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie schieten ernstiger tekort. Welke visie op de toekomst van Nederland is dan een acceptabele? Een land met een overheid die haar burgers beschermt. Waar de overheden dicht bij de burgers staan. Waar de controle op die overheden goed werkt. Waar naar controlerende organen als Rekenkamer en Ombudsman geluisterd wordt.

Politici willen liefst een regering met zekere steun van de meerderheid van de Volksvertegenwoordiging. Dat maakt duidelijk dat zij zich de ideeën van de Montesquieu niet eigen hebben gemaakt. Mogelijk ook nooit echt hebben begrepen. Het hele ideaal van een Trias Politica is niet aan hen besteed. Helaas geldt dit ook voor de informateurs tot nu toe. De slechte scheiding van machten in ons land heeft haar sporen achtergelaten. Een redelijke stabiliteit van een regering kan ook op andere manieren worden verkregen dan door het parlement te muilkorven met een monistisch systeem.

Gemeenteraden en Provinciale Staten zijn verplicht om binnen een bepaalde tijd besturende colleges te vormen. Als ze falen raken ze hun bestuurlijke macht kwijt aan een hoger bestuursorgaan. Bij de Tweede Kamer kan een dergelijke tijdslimiet voor de formatie van een nieuwe regering ook worden ondersteund door sancties. Er kan een verplichting worden ingesteld om binnen drie maanden na een verkiezing een nieuwe regering te vormen. Dit op straffe van overdracht van bestuursmacht aan de Raad van State of de Hoge Raad. Een sterke ondersteuning van het gevoel van urgentie bij volksvertegenwoordigers kan worden bereikt door elke maand vertraging in de formatie samen te laten gaan met een inkomensvermindering voor kamerleden met 10% (Internalisering van de urgentie).

Deze en dergelijke maatregelen zullen het formatieproces sterk versnellen. Maar we kunnen ook iets overnemen van bijvoorbeeld Groot Brittannië. De leider van de grootste partij wordt automatisch minister president en stelt zelf een regering samen. Hij kan daarvoor leden van zijn partij en van andere partijen kiezen. Dan kun je binnen een week na de verkiezing een nieuwe regering hebben. Noorwegen schijnt maatregelen te hebben om te voorkomen dat bij elk zuchtje wind een regering omgeblazen wordt. Waar een politieke wil is, is een weg.

Nero Zwart, Oosterbeek, september 2021