Veroveraars en idealen

 

Veroveraars en idealen

In de geschiedenis van de wereld spelen veroveraars een belangrijke rol. Zij hebben de taal en vaak ook de godsdienst van hun land een vooraanstaande plaats gegeven. We noemen er een paar hier bekende.

Alexander de Grote was een van de eerste veroveraars die onze geschiedenisboekjes bereikten. Hij begon zijn carrière nadat zijn vader Philippos II vermoord was.. Door zijn veroveringen werd het Grieks een taal die op veel plaatsen een belangrijke positie kreeg. Zo werd het Nieuwe Testament in het Grieks geschreven. Mij is niet bekend hoeveel mensen gesneuveld of vermoord zijn door zijn veroveringen. Het moeten er duizenden zijn geweest. Waardoor werd Alexander gedreven? Was het zijn wens om de Griekse cultuur te verbreiden? Waarschijnlijk ging het om louter machtswellust van de als 20-jarige begonnen veroveraar. Hij was een goede militair en een vechtjas.

Caesar was ook zo’n veroveraar, net als veel Romeinse heersers na hem. Over Djengis Khan en andere Mongolen schrijven we maar niet, China heeft lang te lijden gehad van oorlogen, dit ondanks de Grote Muur. Het vredige Boeddhisme heeft zelfs Zuid-Oost Azië niet voor oorlogen en massamoorden behoed. De verschillende Indiaanse stammen wisten elkaar ook te treffen.

Turkse stammen speelden in Europa en Klein-Azië een grote rol. De Ottomaanse heersers veroverden aanzienlijke delen van Europa en Afrika, en van Klein-Azië, waar de Griekse bevolking grotendeels moest verdwijnen. Ook de Balkan werd onderworpen. Voor de poorten van Wenen werd het Ottomaanse leger gestopt. Een klein maar anekdotisch aardig detail zit in een broodje. De halve maan werd door Weense bakkers gebruikt als model voor hun croissant.

In Nederlands Gouden Eeuw waren Jan Pieterszoon Coen en zijn opvolgers bezig om de Indonesische eilanden te veroveren en er een Nederlandse kolonie van te maken. Vaak begonnen de aanvallen met hongi-tochten, opgezet om de productie van specerijen op eilanden die de VOC nog niet beheerste onmogelijk te maken. Met een monopolie waren de opbrengsten voor de VOC hoger. De tienduizenden inheemse slachtoffers waren niet belangrijk voor de VOC. Wel was de plaatselijke bevolking goed voor het kopen van de door het gouvernement geproduceerde opiaten. De opbrengst zou ca. 15% van de kosten van de Nederlands-Indische overheid hebben betaald.

De Portugezen en Spanjaarden, de Britten, de Fransen en de Nederlanders verdeelden een groot deel van Afrika en Azië. Engels, Spaans, Portugees, Frans en Zuid-Afrikaans zijn daar nog steeds talen die een belangrijke rol spelen. Vaak als verbindingsmiddel tussen stammen met een eigen plaatselijke taal. Waarom wilden deze landen en hun machthebbers zo graag delen van Afrika en Azië beheersen? Belangrijk was, dat het mogelijk was voor landen die betere wapens hadden dan plaatselijke heersers. De Nederlandse VOC kwam terecht in Zuid-Afrika, nodig voor de bevoorrading van schepen op weg naar de Indonesische eilanden. Motieven: bestrijding van scheurbuik, winst en machtswellust?

 Mussolini wist, onder andere Abessinië (met gifgas) te veroveren. Hij wou dat ook Italië bij de koloniale grootmachten behoorde.

Zweden en Denemarken hebben elkaar ook in de haren gezeten, met de beheersing van de Sont als inzet. Geen wonder dat ook Nederland zich met een oorlog tussen deze partijen bemoeide en er onder anderen een admiraal verloor. Onze “moedernegotie” op de Baltische landen moest beschermd worden en de toltarieven voor onze schepen mochten niet te hoog zijn. De grote veroveringen van de Scandinaviërs waren overigens al eerder geweest. De Vikingen hadden op veel plaatsen in Europa hun sporen achtergelaten. Tot in Kiev! Ze legden daar de fundering voor het Russische rijk en Oekraïne

Nederlandse zeelui speelden een rol in Azië en nog verder in Australië (Zuidland), Nieuw Zeeland en Tasmanië. In elk geval kregen de laatste twee een nieuwe, Nederlandse naam. Daar was nog geen sprake van grote veroveringen door onze landgenoten. Dat hebben we aan de Britten overgelaten.

Frankrijk was met name onder Napoleon een bedreiging voor andere landen. Hoeveel duizenden slachtoffers heeft die man veroorzaakt? Wat een schade aan levens en gebouwen! Die levens waren voor hem van geen belang. Merkwaardig genoeg wordt hij in Frankrijk en ook elders nog steeds vereerd als genie.

De Tweede Wereldoorlog begon in Azië met de veroveringen van Japan in het begin van de jaren dertig. De aanval op Pearl Harbor sluit daar op aan. Eerder was Korea al geannexeerd. In 1931 en 1937 volgden de invallen in China. Alleen al in Nanking zouden er 50.000 slachtoffers zijn gevallen. De Japanse leiders wilden Japan tot wereldmacht maken. Daar werden de belangen van andere landen voor opzij gezet. Dit tot verdriet van de bezette volkeren en de koloniale machten in die gebieden. Machtswellust, gevoel van eigenwaarde en behoefte aan grondstoffen speelden allemaal een rol.

Duitsland was een zeer expansief land onder Hitler. Andere volkeren waren in Duitse nazi-ogen grotendeels Untermenschen. Die moesten plaats maken voor de Duitse Übermenschen. Ook in ons land werd daar gebruik van gemaakt. Zo spoorde Staf, president van de Heidemij, boeren aan om een bedrijf op te zetten in Oekraïne. Daar lag nog veel vruchtbare grond. Dat die grond eerst gestolen werd door de Duitse bezetters werd niet vermeld. Tot onze schande werd diezelfde meneer Staf na de bezetting o.a. minister van landbouw. Een sterke minister werd hij genoemd.

Rusland onder Stalin wist zijn grenzen na WO 2 flink naar het Westen te verplaatsen. Polen moest dan maar wat opschikken. Na het opdelen van de Sovjetrepubliek kreeg Oekraïne een eigen plaats in de wereld. Het westelijke deel had eerder al bij het Litouws-Poolse Gemenebest gehoord. Onder Stalin werden de boeren gedwongen tot onderschikking aan collectieve bedrijven (1932-1933). Die dwang ging gepaard met het afnemen van graan van die boeren en een hongersnood (Holodomor) die naar schatting 3,5 miljoen doden kostte. Die ellende maakt begrijpelijk dat de invallende Duitse militairen in het begin vaak met bloemen werden begroet. Het leken de bevrijders van het Russische criminele heerschappij. Later keerde generaal Vlasov zich, nog tijdens WO II tegen het communistische Rusland.

Die voorgeschiedenis hoort bij Oekraïne. Het land dat zich nu verzet tegen een nieuwe Russische overheersing. Het regime van Poetin lijkt zich te spiegelen aan het Tsaristische Rijk. Alles moet wijken voor dat ideaal. Het aantal slachtoffers is daarbij onbelangrijk. Een relatie vergeleek de Russische oorlogvoering met onze Nederlandse, zogenaamde Politionele Actie in Indië.

Revoluties en maatschappijveranderingen hebben in het verleden veel slachtoffers gemaakt. De Franse revolutie heeft Frankrijk waarschijnlijk twee generaties achtruit geholpen wat betreft de welvaart van het land.

Cambodja moest zo nodig een agrarische samenleving worden onder Pol Pot en zijn regime. Daarvoor werd zo ongeveer een derde van de bevolking vermoord. Over de tientallen miljoenen slachtoffers van de Chinese collectivisering van de landbouw spreken we maar niet.

Veroveraars en idealen hebben erg veel mensenlevens gekost. De jeugd wil verandering en noemt zichzelf dan progressief. Wij mensen zijn gewoon kuddedieren, zegt mij een bioloog. Daarbij hoort de behoefte aan een sterke leider. Bij wat oudere mensen wordt die neiging ingekleed als de wens om weinig partijen te hebben en grote organisaties. Dat vind je in Nederland terug in gedwongen fusies, bijvoorbeeld van gemeenten en ziekenhuizen.

Gelukkig gaat dat in ons land zonder mensenlevens als inzet.

Oosterbeek, maart 2022